Barátta kynslóðana

• Hverjir tapa mest á því ef verðtrygginginguni verður breytt eða hún afnumin með öllu sem er hið eina rétta?
• Hverjir eru settir í þær nefndir stjórnvalda, ASÍ og lífeyrissjóðina sem eiga að koma með tillögur um þetta málefni?

Svarið við þessum spurningum báðum eru: fólk um og yfir fimmtugt (50+).

 

Af þessum sökum er ekki nema eðlilegt að ekki neitt gangi í því að afnema verðtryggingu af nýjum fjárskuldbindingum og kerfinu öllu frá einhverri tiltekinni dagsetningu. - einfaldlega vegna þess að þeir sem ættu að gagna í verkið eru þeir sem tapa mestu ef þetta myndi ganga eftir. Og ástæðan fyrir því að þessir aðilar tapa mestu er að það er svo stutt í töku ellilífeyrirs að það er ekki tími til að gera aðrar ráðstafanir til að byggja upp elliáranna.  

Hvað er þá til ráða - jú þeir sem yngri eru þurfa að gera uppreisn gegn þeim sem eldri eru og taka af þeim völdin í þessu sem og öðrum málum til að búa í haginn fyrir okkur sem á eftir koma þannig að við getum lifað lífinu á okkar forsendum (og barnanna okkar) en ekki á forsendum þeirra sem eldri eru (og settu allt í klessu).

Ég geri mér grein fyrir að þetta stuðar marga en hjá þessu verður ekki komist - þeir sem eldri eru hafa fengið tækifæri til að stjórna og hvar erum við stödd núna og samkvæmt þeirra lífssýn eigum við hin að borga reikninginn. Er ekki komin tími til að þeir sem stjórnuðu, og klúðruðu því gjörsamlega, taki á sig tapið?   

Borgarafundur um verðtryggingu

Pólitísk réttarhöld

Ef einhverntíman hefur verið ástæða til að vera með fullyrðingar eins og eru í fyrirsögninni þá er það nú.

 

Í málfluttningi Álfheiðar Ingadóttur (ÁI) á Bylgjunni í gærmorgun kom fram hennar skoðun að Ögmundur ætti að víkja sem Innanríkisráðherra vegna þess að afstaða hans samræmdist ekki afstöðu VG er auðvitað ekki neitt annað en viðurkennig ÁI á því að um sé að ræða pólitísk réttarhöld sem eiga meira skylt við Sovéttríki Stalíns fremur en vestrænt lýðræði.

 

Ég get amk. ekki fellt mig við svona gjörninga en við hverju var svo sem að búast af ÁI og VG? Á Íslandi er stjórnarkreppa sem verður að leysa til að annað fái þrifist.

 

Hvort Geir Hilmar Hardee (GHH) sé sekur eða saklaus er svo önnur saga en það var hinn núverandi stjórnarflokkurinn sem hélt utanum viðskiptaráðuneytið og fjármálaeftirlitið og skipaði stjórn þess fyrir hrunið og nú á að klína ósómanum á GHH.

 

Ef einhver glóra væri í þessu þá væri verið að rétta yfir allri ríkisstjórninni og æðstu embættismönnum sem komu að þessum hrunmálum en ekki einum manni. En hinu má svo ekki gleyma að með því að rétta yfir og fá sakfelldan einn mann er kannski verið að opna leið fyrir kröfuhafa bankanna sem töpuðu fé að lögsækja Íslenska ríkið og fá bætur vegna aðgerðarleysis ríkisvaldsins. Það er amk. óþarfi að opna þann möguleika því hvort sem er er GHH ekki borgnunarmaður fyrir því tjóni sem honum er ætlað að hafa unnið. 

Hart sótt að Ögmundi

Var óþarfi að velta 300 ma.kr. gjaldþroti Seðlabanka Íslands yfir á skattgreiðendur?

300 ma.kr. „gjaldþroti“ Seðlabanka Íslands (SÍ) var óþarft að velta yfir á skattgreiðendur og er það sennilega einn stærsti glæpurinn í hrunsögunni, þessir 300 ma.kr er sú upphæð sem innlend "ástarbréfaviðskipti" SÍ var við gömlu bankana og önnur fjármálafyrirtæki hljóðaði upp á (ástarbréf er óveðtryggð [raunveð s.s. fasteignir] skuldabréf og aðrir fjármálapappírar). Ástæðan er einföld: seðlabanki getur haft neikvætt eigið fé svo lengi sem skuldin er aðeins í starfrækslu mynd hans sjálfs (þjóðargjaldeyrinum). Það er að vísu ekki óskastaða en hægt að lifa með henni. Hvað átti sér stað í þessu máli og af hverju var svona mikilvægt að láta ríkissjóð kaupa ónýtar (verðlitlar) eignir SÍ?

Mín skoðun er (og enn sem komið er hefur hún ekki verið hrakin) að með þessu fékkst margt áunnist fyrir kröfuhafa bankanna og líklegt er að AGS hafi staðið þarna að baki.

• Ef þessir 300 ma. kr. voru teknir út úr SÍ varð síður nauðsyn til að halda miklum vaxtamun milli inn- og útlánsvaxta SÍ til nýju bankanna.

• Þetta var nauðsynlegt þar sem fjárhagslegt ástand almennings og fyrirtækja í landinu leyfir einfaldlega ekki meiri vaxtamun en nú er. M.ö.o það er verið að hámarka heimtur af almenningi eins og staðan er i dag, bæði gegnum bankanna og ríkissjóð.

• SÍ gat með þessu boðið nýju bönkunum betri vaxtakjör á kostnað skattborgaranna því ljóst var að lítil eftirspurn væri eftir lánsfé eftir bankahrunið.

• Samkeppni á bankamarkaði og möguleg innkoma nýs banka án fortíðarvanda er líkleg til að halda niðri vöxtum til neytenda til lengri tíma litið.

Þetta þýðir í raun að hagnaður nýju bankanna verður meiri en ella (á sama vaxtamun) þar sem SÍ þarf ekki að láta viðskipti sín við nýju bankanna dekka tapið ásamt vöxtum á einhverjum árum til að byggja upp eigið fé sitt að nýju. Þessi aukni hagnaður nýju bankanna flyst svo til eigenda þeirra (kröfuhafa) sem tapa sem þessu nemur minna á kostnað skattborgaranna (4-5% minna tap en annars hefði orðið). Hér er um að ræða ca. 20% af landsframleiðslu ársins án vaxtakostnaðar þannig að þetta er umtalsvert fé.     

Annar vinkill á þessu (pínulítið langsóttur að vísu) er að með þessu er Ísland óálitlegri lántakandi (vegna aukinna ríkisskulda) og þess vegna er réttlætanlegt að krefjast hærri vaxta af ríkinu þegar og ef hinn alþjóðlegi fjármálamarkaður vilji vera svo vænn að lána fé til Íslands síðar – sem aftur dregur úr tapi fyrrum kröfuhafa sem seldu kröfur sínar á afslætti til hrægammasjóða haustið 2008.  

Það er að minnsta kosti full ástæða til að skoða af hverju svona var staðið að málum og fá fram rökstuðning þeirra sem tóku þessa ákvörðun.  

Hagvöxtur og velferð

Sögulega (ekki bara á Íslandi) er samhengi milli hagvaxtar og fjárfestinga þannig að ef fjárfesting er ca. 10% sem hlutfall af landsframleiðslu (GDP) þá er um 1% hagvöxtur og ef fjárfesting eykst í ca. 20% af landsframleiðslu þá er um 2% hagvöxtur. Að vísu er rétt að taka svona tölum með smá fyrirvara því þetta sveiflast bæði milli landa og tímabila (kannski mætti kalla þetta þumalputtareglu).

 

Til að koma Íslandi á lappirnar aftur verður þess vegna að auka fjárfestingu en það er erfitt vegna þess að enginn treystir næsta manni (sérstaklega ekki stjórnkerfinu og fjármálakerfinu) og eigin  fé brann upp í hruninu þannig að það er ekki til fé til að mæta kröfum banka til að fá lán - td. 20/80 skipting eigin fé og lánsfjármagn. Svo er líka bara skortur á arðbærum hugmyndum ekki síst vegna þess að alþjóðamarkaðir eru ekki í góðu ástandi og áhættufælni er töluverð.

Raunhæfar efnahagstillögur

Flónska og önnur mein

Það eru bara flón sem hafa tekið mark á álagsprófum eftir 2007 því ekki hafa reynst þau marktæk eftir það (voru það ekki fyrir ef betur er að gáð). Álagsprófin voru einfaldlega pöntuð niðurstaða til að reyna að rétta af gjaldþrota fjármálakerfi án óásættanlegs kostnaðar.

 

Er það kannski bara tilviljun að aðeins litlir bankar stóðust ekki prófið sem ekki var of dýrt að bjarga ef á þyrfti að halda? Með þessum prófum átti að gera amk. tvennt.

• kosta litlu til við björgunin kerfisins eins og það var (til að viðhalda því óbreyttu)
• með því að fella einhverja [smábanka] þá er hægt að segja að þetta séu góð og marktæk próf

 

Þetta er svona Hókus-Pókuspróf/fræði...

Gagnslaus álagspróf?

Hagfræði sveitamannsinns

Í verðtryggðu samfélagi eins og á Íslandi er það enginn hvatning fyrir lánastofnanir að vera Seðlabanka og ríkisstjórn til aðstoðar í baráttunni við verðbólgu og er það vegna þess að þeir fá alltaf sitt og að auki vexti. Með öðrum orðum það er enginn ástæða fyrir þá að vera að ómaka sig með þessu og halda niðri verðbólgu, þeir eru öruggir með sitt. Þegar samfélag er ekki verðtryggt þá fá lánastofnanir ekki verðbætur og svo vexti þar á ofan heldur bara vexti, þetta þýðir að þegar verðlag fer hækkandi og þar með verðbólgan þá byrja lánastofnanir strax að tapa og þá draga þær strax úr lánveitingum og þar með kaupgetu fólks og fyrirtækja. Þetta hefur þau áhrif að verðbólgan hjaðnar fljótt og lánastofnanir halda sinni álagningu (vöxtum).

 

En í nútíma markaðshagkerfi er það vilji til að kaupa og aðgangur almennings og fyrirtækja að fjármagni en ekki seðlabanki og ríkisvald sem stjórna, þar sem opinberir aðilar eru orðnir peð í krónum og aurum talið. Þegar verðtrygging var sett á var ekki svoleiðis umhorfs á fjármálamarkaði. Þá réðu misvitrir stjórnmálamenn ferðinni og áttu þeir auðvelt með að draga úr framboði peninga með einföldu pennastriki.Þetta er hagfræði í sinni einföldustu mynd og lítur að framboði og eftirspurn. Áhrif þessara breytinga myndi helst koma fram í mun jafnari og minni hagsveiflum sem eru til mikilla bóta fyrir alla, en það er aðalmálið.

 

Tregða við að breyta þessu kerfi strax er bara en ein birtingarmynd vanþekkingar alþingismanna á markaðshagkerfi. Það er ekki ástæða til að hafa áhyggjur af bönkunum þeir eru með sérfræðinga í þessum málum sem passa þá, og vita þetta allt saman nú þegar.Þegar verðtrygging er afnumin þá er það bara á nýjum lánum. Eldri lán njóta strax verndar þess umhverfis sem þá kemst á það er óverðtryggðra lána. Þau eldri hækka ekki mikið þar sem verðbólga verður strax minni og jafnari. Þessi lán verða svo greidd upp á einhverjum ótilteknum tíma sem er styttri en lánstíminn ef þau eru lántakanda óhagstæð af einhverjum ástæðum.

 

Þetta er ferli sem þarf að undirbúa vel en þegar það kemst á þurfa umskiptin að vera hröð og örugg til að fjármálamarkaðurinn verði ekki fyrir höggi.

 

Þessi grein hefur áður birst í Morgunblaðinu 27.11.2006